Bir suç şüphesiyle kolluğa ya da Cumhuriyet savcılığına ifade vermeye çağrılmak, çoğu kişi için ilk kez yaşanan ve kaygı verici bir deneyimdir. Oysa bu aşamada verilen beyanlar, ilerleyen süreçte dosyanın seyrini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle ifade öncesinde sahip olduğunuz hakları bilmek büyük önem taşır.
1- Ceza Muhakemesi Kanunu m.147 kapsamındaki temel haklar
İfade alınmadan önce şüpheliye aşağıdaki hakları açıkça hatırlatılmalıdır:
- Hakkınızdaki suçlamanın ne olduğunu öğrenme hakkı,
- Bir müdafi (avukat) seçme ve ondan hukuki yardım alma hakkı; avukat tutacak durumda değilseniz baro tarafından bir müdafi görevlendirilmesini isteme hakkı,
- Yakalanmanız hâlinde bu durumun yakınlarınıza bildirilmesini isteme hakkı,
- Suçlamaya karşı hiçbir açıklama yapmama, yani susma hakkı,
- Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteme ve lehinize olan hususları ileri sürme hakkı.
Bu hakların hatırlatıldığı ve kullanılıp kullanılmadığı ifade tutanağına yazılmalıdır.
2- Susma hakkı bir aleyhe delil değildir
Susma hakkı anayasal bir güvencedir. Bu hakkı kullanmanız, aleyhinize bir delil veya suçluluk karinesi olarak yorumlanamaz. Özellikle dosyanın içeriğini bilmeden, avukatınızla görüşmeden ayrıntılı açıklama yapmak yerine, avukat eşliğinde ifade vermek ya da ifadenizi daha sonra vermek çoğu zaman daha sağlıklıdır.
3- Yasak ifade alma yöntemleri
CMK m.148 uyarınca ifade, şüphelinin özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama ya da kanuna aykırı bir yarar vaat etme gibi yöntemler yasaktır. Bu yöntemlerle elde edilen ifadeler, şüpheli rıza gösterse dahi delil olarak kullanılamaz.
4- Avukatsız alınan kolluk ifadesinin değeri
Kanuna göre müdafi bulunmaksızın kolluk tarafından alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu düzenleme önemli bir güvence olmakla birlikte, kolluktaki ifadenin dosyada yer alacağını ve soruşturmanın yönünü etkileyebileceğini unutmamak gerekir.
5- Zorunlu müdafilik hâlleri
Şüpheli on sekiz yaşını doldurmamışsa, kendini savunamayacak derecede malul ya da sağır veya dilsiz ise talebi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Ayrıca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturmalarda da müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
Pratik öneriler
- İfade tutanağını imzalamadan önce mutlaka baştan sona okuyun; söylemediğiniz bir ifade yer alıyorsa düzeltilmesini isteyin.
- Tahmine dayalı veya emin olmadığınız konularda kesin beyanlarda bulunmayın.
- Telefonunuz veya dijital materyalleriniz incelenecekse, işlemin dayanağı olan karar ya da yazının gösterilmesini isteyin.
- İfade çağrısını aldığınız anda bir avukatla iletişime geçin; sürecin başında alınan doğru destek, ilerleyen aşamalarda telafisi güç sonuçların önüne geçebilir.
Editoryal Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Her soruşturmanın koşulları farklı olduğundan somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
Bu konuyla ilgili hizmet bilgisi için Ceza Hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.
